Υδρογεωλογική Μελέτη Περιοχής Τυλίσου Ηρακλείου - Hydrogeology of Tylissos Area Heraklion Creta

Συγγραφέας: Κάρολος Μπεζές, Δρ Υδρογεωλόγος Πανεπιστημίου Montpellier. 

 

Κατά την περίοδο 1986 - 1987 η Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης και Αποχέτευσης Ηρακλείου (ΔΕΥΑΗ) μου ανέθεσε την διεξαγωγή γεωηλεκτρικής έρευνας, στην περιοχή της Τυλίσου. Η περιοχή αυτή περιλαμβάνεται μέσα στο καρστικό σύστημα της πηγής του Αλμυρού Ηρακλείου.

Με βάση τα αποτελέσματα αυτής της γεωηλεκτρικής έρευνας, η ΔΕΥΑΗ, κατά την περίοδο 1987 - 1988, κατασκεύασε 7 γεωτρήσεις, με νερό πολύ καλής ποιότητας, οι οποίες, από τότε, τροφοδοτούν το Ηράκλειο.

Ακολούθως, η ΔΕΥΑΗ ανέθεσε στο γραφείο μου την εκπόνηση της "Υδρογεωλογικής Μελέτης Ευρύτερης Περιοχής Τυλίσου Ηρακλείου", την οποία εκπόνησα στο διάστημα 1989 - 1992. 

Η μελέτη αυτή είχε ευρύτερη σημασία και περιλάμβανε, εκτός της Τυλίσου, και τις περιοχές Κορφών, Πυργούς και Κρουσώνα. Κατά την πορεία της μελέτης και κατόπιν υποδείξεών μου, η ΔΕΥΑΗ κατασκεύασε 10 υδρογεωτρήσεις, στις παραπάνω περιοχές. Τρεις εκ των γεωτρήσεων αυτών, βάθους 360 - 380 μ., κατασκευάσθηκαν στο ύψωμα της Κέρης, δηλαδή 1 χλμ. περίπου δυτικά της πηγής του Αλμυρού. 

Στα πλαίσια της μελέτης αυτής, ασχολήθηκα επισταμένως και με το πρόβλημα της εκμετάλλευσης των νερών της πηγής του Αλμυρού Ηρακλείου και έκανα σχετικές προτάσεις αξιοποίησης της πηγής.

Το πλήρες κείμενο της Υδρογεωλογικής Μελέτης της Ευρύτερης περιοχής Τυλίσου βρίσκεται στον παρακάτω σύνδεσμο:

ΤΕΥΧΟΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΥΛΙΣΟΥ  

Τα σχέδια και διαγράμματα της μελέτης Τυλίσου βρίσκονται στον σύνδεσμο:

ΣΧΕΔΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΥΛΙΣΟΥ 


Μετά το 1990, η ΔΕΥΑΗ συνέχισε το γεωτρητικό της πρόγραμμα και το 1991 κατασκεύασε 6 νέες γεωτρήσεις στην περιοχή της Κέρης και το 1992 7 γεωτρήσεις στην περιοχή του Κρουσώνα. Με τον τρόπο αυτόν καλύφθηκαν σε μεγάλο βαθμό οι ανάγκες ύδρευσης του Ηρακλείου. Αργότερα, το γεωτρητικό πρόγραμμα επεκτάθηκε και νοτιότερα, στις περιοχές Κρουσσώνα, Δαφνών κλπ., 

Από τα στοιχεία που προέκυψαν από τις παραπάνω μελέτες βγαίνουν τα εξής συμπεράσματα:
1) Στην περιοχή της Τυλίσου, εμφανίζονται ασβεστόλιθοι της ενότητας της Τρίπολης, οι οποίοι είναι επωθημένοι επί της Μειοκαινικής Μολάσσας της λεκάνης του Ηρακλείου. Η μειοκαινική μολάσσα περιλαμβάνει κίτρινες μάργες - κροκαλοπαγή του Τορτονίου, καθώς και υφαλογενείς ασβεστόλιθους του Μεσσηνίου. Οι δύο προηγούμενες τεκτονικές ενότητες - Τρίπολης και Μολάσσας - επικάθονται επί του Μεταμορφωμένου Σχιστολιθικού Συστήματος της Κρήτης. 

 

2) Η τεκτονική φάση της επώθησης της Τρίπολης επί του Νεογενούς (Μεσσηνίου) τοποθετείται χρονικώς στο Κάτω Πλειόκαινο. Την εποχή εκείνη, ταυτόχρονα με τους ασβεστόλιθους της ενότητας της Τρίπολης, επωθήθηκαν επί του Νεογενούς και οι ασβεστόλιθοι (μάρμαρα) της ενότητας των Plattenkalk. Δυτικότερα της Τυλίσου, αμφότερες οι ασβεστολιθικές ενότητες Τρίπολης και Plattenkalk καλύπτουν τον ορεινό όγκο του Ψηλορείτη.

3) Το υδροφόρο στρώμα της Τυλίσου αναπτύσσεται εν μέρει μέσα στους ασβεστόλιθους της ενότητας της Τρίπολης και εν μέρει μέσα στους υφαλογενείς ασβεστόλιθους του Μεσσηνίου, οι οποίοι υπόκεινται των ασβεστόλιθων της Τρίπολης. Εντός των ασβεστολίθων αυτών αναπτύσσεται ο υδροφόρος ορίζοντας της Τυλίσσου. Η τροφοδοσία του συστήματος γίνεται πλευρικά, από τα δυτικά, από τον ορεινό όγκο του Ψηλορείτη. Η φυσική υπόγεια ροή του συστήματος συνεχίζεται προς ΒΑ και καταλήγει στην υφάλμυρη πηγή του Αλμυρού Ηρακλείου. 

 

4) Το αδιαπέρατο σχιστολιθικό υπόβαθρο της περιοχής, που βρίσκεται σε μικρό σχετικώς βάθος, έχει ως αποτέλεσμα να προστατεύεται το υδροφόρο στρώμα της Τυλίσου από διεισδύσεις θαλασσινού νερού, που ενδεχομένως θα μπορούσαν να γίνουν από τον κόλπο του Ηρακλείου, ή από άλλη περιοχή. 

 

5) Αντίθετα, η πηγή του Αλμυρού είναι έντόνως υφάλμυρη, αν και βρίσκεται σε μικρή απόσταη από την Τύλισο. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η πηγή του Αλμυρού τροφοδοτείται από έναν υδροφόρο ορίζοντα, ανεξάρτητο της Τυλίσου, που περιέχει υφάλμυρο νερό και αναπτύσσεται δυτικότερα της πηγής του Αλμυρού. Η υφαλμύρυνση του υδροφόρου αυτού γίνεται από διεισδύσεις θαλασσινού νερού που προέρχονται από την μακρινή περιοχή των υποθαλασσίων πηγών (εσταβελλών) του Μπαλίου. Αυτές οι πηγές αναβλύζουν περί τα 20 χλμ. δυτικά του Ηρακλείου, στην βόρεια ακτή της Κρήτης. 
 

6) Οι γεωτρήσεις της Τυλίσου, μετά από εντατική εκμετάλλευση επί μια 40ετία, εμφανίζουν έντονη υφαλμύρυνση, με αποτέλεσμα να έχει περιορισθεί η εκμετάλλευσή τους. Η υφαλμύρυνση δεν οφείλεται σε διείσδυση αλμυρού νερού κατ' ευθείαν από την θάλασσα, αλλά σε μετάγγιση υφάλμυρων νερών από την πηγή του Αλμυρού Ηρακλείου, λόγω υποβιβασμού της στάθμης του υδροφόρου ορίζοντα, στην περιοχή της Τυλίσου.

 

7) Η κατάσταση μπορεί να βελτιωθεί με τεχνητή ανύψωση της στάθμης εξόδου της πηγής του Αλμυρού, κατά μερικά μέτρα. Με τον τρόπο αυτόν, θα προκληθεί γενική ανύψωση της στάθμης των υδροφόρων οριζόντων Αλμυρού και Τυλίσου και θα επέλθει, ταυτόχρονα, μείωση των ποσοτήτων θαλασσινού νερού που διείσδύουν στον υδροφόρο ορίζοντα του Αλμυρού από τις εσταβέλλες του Μπαλίου. Έχω ήδη υπολογίσει (1983), ότι είναι δυνατόν να επέλθει πλήρης παρεμπόδιση της υφαλμύρυνσης, εάν η στάθμη εξόδου της πηγής του Αλμυρού ανέλθει στο απόλυτο ύψος των 27 μ.. Φυσικά, με μικρότερη ανύψωση θα επέλθει μικρότερη, σχετικώς, παρεμόδιση της υφαλμύρυνσης. Η ανύψωση μπορεί να επιτευχθεί με το ήδη υφιστάμενο φράγμα (10 μ.) ή με περαιτέρω ανύψωσή του.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η γεωλογική - τεκτονική διαμόρφωση της περιοχής Τυλίσου, που περιγράφεται παραπάνω, είναι μεταγενέστερη της υδρογεωλογικής μελέτης της Τυλίσου και πραγματοποιήθηκε μετά από επί τόπου έρευνες του γράφοντα, σε ολόκληρη της Κρήτη, στο χρονικό διάστημα 2004 - 2014.